Krótki rys historyczny:

ZDOŁBUNÓW ukr. ЗДОЛБУНiВ (Zdolbuniv)

Miejscowość nad rzeczką Ustią, dopływem rzeki Horyń. Wspomniana pierwszy raz 30 września 1497 roku, za panowania króla Jana Olbrachta, gdy jego brat - wielki Książe litewski Aleksander Jagiellończyk nadał Dułbunów (wraz z majątkami w powiatach łuckim i krzemienieckim) księciu Konstantemu Ostrogskiemu. Inne źródła podają jako fundatora miejscowości Zdołbuna i przenoszą ten fakt na 1585 rok, choć akta sądowe z 1565 roku wspominały dołbunowskich kmieci, jako podległych władzy pana Łaskiego. Przyłączona na mocy unii lubelskiej (1569) do Polski wioska liczyła zaledwie 9 chałup. Pod koniec 1629 roku miejscowość pojawiła się po raz pierwszy pod nazwą Zdołbunowa. Podczas wojen kozackich (1651) w okolicach Zdołbunowa, niedaleko dzisiejszej wioski Tajkury, mieścił się sztab kozackiej armii Bohdana Chmielnickiego. Na podstawie ugody kolbuszowskiej (1753) Ostrogscy przekazali Dubno warz ze Zdołbunowem i Dermaniem oraz 70 wsiami Lubomirskim. Gdy w II rozbiorze Polski (1793) Zdołbunów zagrabiła Rosja, liczył on 50 domostw i był zamieszkiwany przez zaledwie 270 mieszkańców. Książę S. Lubomirski sprzedał majątek zdołbunowski (1821) rosyjskim kupcom Krużyninom, którzy zbudowali tu młyn. Krótki, burzliwy rozwój miejscowości w dolinie rzeki Uścia, (między dwoma stawami) nastąpił po wybudowaniu linii kolejowej Kijów-Brześć Litewski (1873). Umożliwiło to budowę cementowni (1883-84), fabryki podłóg, zakładów mechanicznych i innych warsztatów. W okolicy powstały kamieniołomy kredy, z której wyrabiano cement. W 1903 Zdołbunów uzyskał prawa miejskie. Rozwój przemysłu powodował wzrost liczby mieszkańców. Liczący w końcu XIX w. kilkuset mieszkańców Zdołbunów w 1911 roku liczył już 10 tys. mieszkańców. W 1910 powstała tu cerkiew św. Katarzyny. Podczas walk z bolszewicką Armią Konną Siemiona Budionnego na stacji kolejowej mieścił się sztab armii Ukraińskiej Republiki Ludowej z Semenem Petlurą jako dowódcą. Polacy toczyli walki o Zdołbunów (z udziałem 2 Dywizjonu Artylerii Konnej WP) 12 sierpnia 1919 roku. Ostatecznie wyzwolony przez Wojsko Polskie jesienią 1920 roku Zdołbunów należał w II Rzeczpospolitej do województwa wołyńskiego, liczył 8 tys. mieszkańców. Był siedzibą graniczącego z Sowietami powiatu (przeniesionego tu w 1924 roku z oddalonego od kolei Ostroga), zamieszkałego głównie przez Ukraińców (ok. 70%). Zajęty po agresji 17 września 1939 roku przez Sowietów pozostawał w Związku Sowieckim do 1991 roku z przerwą na okupację niemiecką (czerwiec 1941 - 2 lutego 1944). Podczas wojny zginęło ponad 3,5 tys. Polaków ze zdołbunowskiego, w tym ok. 500 zamordowali ukraińscy nacjonaliści z OUN/UPA (Organizacja Ukraińskich Nacjonalistów, Ukraińska Powstańcza Armia). Obecnie miasto na Ukrainie, liczy ponad 30 tys. mieszkańców.